ایجاد لکه های سفید در دندانها گاهی اوقات به صورت طبیعی اتفاق افتاده و گاهی در نتیجه مصرف محصولاتی مانند فلوراید است. مصرف بیش از حد فلوراید میتواند باعث فلوروز دندان شود. مشخصه فلوروز، پدیدار شدن لکه هایی در سطح دندان است. با این حال وسیله های ثابت ارتودنسی مانند براکت نیز به محلی برای تجمع پلاک و ذرات غذا تبدیل شده و باعث تغییر رنگ سطح دندان میشوند. میتوان با تمیز کردن دندانها و وسیله ارتودنسی در طول درمان ارتودنسی، بهداشت دهان را رعایت کرده و از بروز مشکلات ناشی از آن پیشگیری نمود.
حقایقی درباره بهداشت دهان در ارتودنسی
باکتریهای موجود در پلاک دندانی که در سطح دندان تجمع مییابند باعث پوسیدگی دندان و کلسیم زدایی میشوند. باکتریها اسید تولید میکنند، اسید به مرور زمان دندان را حل میکند و این وضعیت منجر به کلسیم زدایی دندان و تغییر رنگ آن میشود و در نهایت کرم خوردگی اتفاق میافتد. بهترین راه پیشگیری از پوسیدگی و کرم خوردگی دندان و ایجاد لکه در آن، پایبندی به بهداشت دهان و رعایت دقیق دستورات بهداشتی در تمام طول دوره درمان ارتودنسی است. برای این منظور باید تکنیکهای درست بهداشت دهان را فرا بگیرید.
وسیله های ارتودنسی خود باعث پوسیدگی و کلسیم زدایی دندان و یا عفونت لثه نمیشوند بلکه از آنجایی که ممکن است آنها را به خوبی تمیز نکنید به منبعی برای تجمع ذرات غذا و باکتریها تبدیل میشوند.
پوسیدگی و لکه های کلسیم زدایی دندان در اثر فعالیت باکتریهای موجود در پلاک ایجاد میشود.
در صورتی که ذرات و پلاکهای دندان را به درستی تمیز نکنید مشکلاتی مانند لکه های کلسیم زدایی یا تغییر رنگ دندان و عفونت لثه حاصل آن خواهد بود.
لکه های کلسیم زدایی دندان به صورت لکه های سفید رنگ دیده میشوند که در صورت عدم توجه و عدم بهبود بهداشت دهان به پوسیدگی و کرم خوردگی تبدیل میشوند.
اگر چه برخی افراد بیشتر مستعد پوسیدگی دندان هستند اما بهترین راه پیشگیری از آن برای همه رعایت بهداشت دهان است.
در ابتدای دوره درمان، دقت بسیار زیادی در بهداشت دهان و نحوه مسواک زدن داشته باشید. میتوانید انواع مختلف مسواک را برای این منظور استفاده کنید تا ببینید با کدام روش راحتتر هستید.
چکاپهای منظم دندانپزشکی را فراموش نکنید تا در صورت بروز مشکل، پیش از پیچیده شدن آن مداخله درمانی صورت گیرد.
هر چقدر هم که تعداد دفعات مسواک زدن بیشتر باشد در صورتی که نتوانید پلاک را به خوبی از سطح دندانها تمیز کنید، نمیتوانید از بروز پوسیدگی و تغییر رنگ دندان جلوگیری کنید.
پلاک و باکتریها در دوران درمان ارتودنسی
انواع مختلفی از باکتریها در حالت طبیعی در دهان وجود دارند. در حقیقت دهان گسترده ترین طیف باکتریایی در بدن انسان را در خود جای داده است. این باکتریها معمولاً در سطح دندان زندگی میکند. اندکی پس از مسواک زدن لایه نازکی متشکل از پروتئینهای بزاق در سطح دندانها تشکیل میشود. این لایه به برخی انواع باکتریها امکان میدهد بتوانند به دندان بچسبند. پس از آن انواع دیگر باکتریها نیز میتوانند خود را به سطح دندان متصل کرده و کلونی ایجاد نماید. کلونی باکتریها به سرعت بزرگ میشود. باکتریها به نوبه خود یک زمینه آلی ایجاد میکند تا از آنها در مقابل محیط بیرون محافظت نماید.
در صورتی که جلوی رشد و تکثیر باکتریها گرفته نشود، کلونی باکتریها گسترده شده و به حدی بزرگ میشود که میتوانید آن را با چشم غیر مسلح مشاهده نمایید. این اتفاق ظرف چند ساعت رخ میدهد. لایه پلاک تشکیل شده در سطح دندانها را گاهی اوقات را به رنگ سفید یا زرد میتوانید مشاهده نمایید. تنها با یک عملکرد مکانیکی مانند مسواک زدن میتوانید این باکتریها را در سطح دندانها پاک کنید. در صورتی که خوب مسواک نزنید نه تنها باکتریها در سطح دندان باقی میماند بلکه ذرات غذای باقی مانده در دهان نیز باکتریها را تغذیه رسانی میکنند.
علاوه بر این متابولیسم باکتریها باعث تولید اسید میشود که مینای دندان را حل میکند و مواد معدنی آن را جدا مینماید. نتیجه این فعالیتها پوسیدگی دندان خواهد بود. در صورتی که پلاک به مدت طولانی در سطح دندان باقی بماند مواد معدنی موجود در بزاق وارد ساختار آن شده و در نتیجه پلاک به موادی سخت به نام جرم یا رسوب تبدیل میشود.
در این مرحله پلاک معدنی شده یا همان جرم دندان را دیگر نمیتوانید با مسواک زدن پاک کنید بلکه حتماً باید با روش تهاجمیتری مانند جرم گیری در مطب دندانپزشکی جرم و رسوب دندان پاک شود.
پلاک به دندانها و لثه آسیب میرساند
باکتریهای موجود در پلاک و جرم در نواحی از دندان که نزدیک به لثه قرار دارد به تدریج باعث التهاب لثه میشود. التهاب لثه را میتوانید با قرمزی و خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن مشاهده کنید. در صورتی که التهاب و عفونت لثه گسترش پیدا کند، استخوان پشتیبانی کننده دندان نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. به این ترتیب استخوان ممکن است دچار عفونت شده یا پسروی نماید. بهترین راه پیشگیری از بروز این مشکلات زنجیره ای، رعایت بهداشت دهان است.
نکات مهم در مسواک زدن در دوران ارتودنسی
- پس از هر بار غذا خوردن باید دندانهای خود را مسواک بزنید.
- طول مدت مسواک زدن حداقل دو دقیقه باید باشد.
- توصیه میشود از مسواکی با سر کوچک و موهای نرم استفاده کنید تا به نواحی مختلف دهان دسترسی داشته و از آسیب دیدن لثه جلوگیری شود.
- اگر چه مسواک مخصوص ارتودنسی نیز وجود دارد اما میتوانید از مسواک معمولی با ویژگیهای گفته شده استفاده کنید.
- هنگام مسواک زدن باید فشار کافی وارد کنید اما نباید فشار زیاد باشد.
- در برخی موارد استفاده از مسواک برقی مفیدتر است. مسواک برقی انواع گوناگون دارد و پیش از خرید باید به ویژگیهای آن توجه کنید.
- اگر میخواهید از مسواک برقی استفاده کنید بهتر است از انواع فراصوت یا اولتراسونیک آن استفاده نمایید که ارتعاشی با سرعت بالا ایجاد میکند و نواحی از دهان که دسترسی با مسواک معمولی به آنها دشوار است را تمیز مینماید.
- میتوانید از محصولات کمک بهداشتی مانند دهانشویه استفاده کنید.
- برای نخ دندان کشیدن میتوانید از وسیله ای به نام نخ گیر یا تردِر استفاده کنید.
- برای تمیز کردن فواصل بین دندان و بین دندان و براکت و زیر سیم ارتودنسی میتوانید از مسواک بین دندانی استفاده کنید.
- در صورتی که لثه تان در هنگام مسواک زدن، درد یا خونریزی دارد اوضاع را به اطلاع دندانپزشک برسانید.
مسواک زدن مهمتر است یا نخ دندان کشیدن؟
بهداشت دهان بر مسواک زدن بنا شده است اما نخ دندان نیز کمک زیادی به پیشگیری از پوسیدگی دندان در فواصل بین دندانها و قاعده دندان میکند. بدیهی است که در صورتی که براکت در دهان دارید، نخ دندان کشیدن دشوارتر میشود اما با استفاده از نخ گیر این کار برایتان آسانتر خواهد بود. توجه داشته باشید هرگز نخ دندان جایگزین مسواک نمیشود.
در دوران درمان ارتودنسی زمان بیشتری طول میکشد تا دندانها و وسیله ارتودنسی را تمیز کنید.
اشتباهات رایج در مسواک زدن
- برخی افراد مدت زیادی را صرف مسواک زدن میکند اما نواحی مهم دندان مانند مرز لثه، پشت سیم ارتودنسی و اطراف براکت را تمیز نمیکنند.
- هر دندانی را که میخواهید مسواک بزنید ابتدا باید موهای مسواک را در مرز لثه (بالاتر از قاعده دندان ) قرار دهید و کمی به لثه فشار دهید.
- برای مسواک زدن حرکات چرخشی ملایمی در سطح دندان انجام دهید و یا با حرکات عمودی مسواک را از لثه به سمت لبه دندان کشید. در هر صورت از حرکات افقی بر روی سطح دندان پرهیز کنید.
- از مسواکی با موهای نرم استفاده کنید تا به لثه آسیب نزنید.
- به خاطر داشته باشید کوچکتر بودن سر مسواک بهتر از بزرگتر بودن آن است.
- اصول تمیز کردن دندانها با مسواک برقی تفاوتی با مسواک دستی ندارد. تحقیقات نشان داده اند فشار مسواک باید حدود 150 گرم باشد که معادل وزن یک پرتقال است. در صورتی که بیش از این مقدار فشار وارد کنید دندانها و لثه آسیب میبینند.
- مدت مسواک زدن نباید کمتر از دو دقیقه باشد. بیشتر کارشناسان معتقدند در کمتر از دو دقیقه نمیتوان تمامی سطوح دندانها را تمیز کرد.
- دفعات مسواک زدن باید به اندازه کافی باشد تا فرصت تبدیل پلاک به جرم و رسوب وجود نداشته باشد. در دوران درمان ارتودنسی هر بار که غذا میخورید و همچنین پیش از خوابیدن باید دندانها و براکت را تمیز کنید.
