چه عواملی باعث کجی و به هم فشردگی دندانها میشود؟
چند عامل مختلف ممکن است باعث شلوغی و به هم فشردگی دندانها شود. از جمله عوامل آن میتوان به جابهجایی و ناهمراستایی فکها، نامنظم بودن اندازه دندانها، آسیبهای دندانی در گذشته، کوچک بودن فک و شکاف لب و کام اشاره کرد.
همچنین عادات دهانی نامناسب مانند فشار دادن زبان به دندانهای جلویی در هنگام بلعیدن و صحبت کردن، مکیدن انگشت، تنفس از راه دهان، آلرژی و آسم منجر به کجی و به هم فشردگی دندانها میشوند.
انواع شلوغی و هم پوشانی دندانها
به طور کلی شلوغ و به هم فشردگی دندانها در اثر عدم تناسب بین فضای موجود در قوس دندانی و فضای مورد نیاز برای صاف و همراستایی دندانها ایجاد میشود. در شرایطی که فضای کافی برای بیرون زدن همه دندانها در قوس دندانی وجود نداشته باشد (بسته به ناهمگونی متوسط تا شدید) دندانها کج شده و در هم فشرده میشود و با یکدیگر همپوشانی پیدا میکنند. بسته به شدت، شلوغی و به هم فشردگی دندانها در سه گروه دسته بندی میشود:
- شلوغی درجه یک یا خفیف
- شلوغی درجه دو یا متوسط
- شلوغی درجه سه یا شدید
همچنین شلوغی به هم فشردگی دندانها ممکن است به سه دسته شلوغی اولیه، ثانویه و ثالثیه دسته بندی شود که در واقع مبنای آن علت ایجاد این مشکل است.
- شلوغی اولیه دندانها
این وضعیت که در واقع ارثی است، از طریق ژنتیک از والدین به فرزندان منتقل میشود و تحت تأثیر سابقه خانوادگی قرار دارد. در این نوع به هم ریختگی دندانها، عدم تناسب بین اندازه دندانها و فکها عامل اصلی کمبود فضا محسوب میشود برای مثال ممکن است کوچکی فکهای پدر و بزرگی دندانهای مادر را به ارث باشید.
- شلوغی ثانویة دندانها
این وضعیت اکتسابی است و در اثر انحراف دندانهای عقبی به سمت جلو به ویژه پس از از دست دادن زود هنگام دندانهای شیری در بخش جانبی دهان و همچنین جابهجایی دندانهای جلویی به سمت عقب ایجاد میشود. غالباً به بیماران این گروه توصیه میشود مراقب دندانهای شیری خود باشند و از پوسیدگی آنها پیشگیری کنند تا دچار این مشکل نشوند. با کنترل رژیم غذایی به خصوص در دوران دندان بندی مختلط و مسواک زدن مرتب، میتوان از بروز این مشکل پیشگیری کرد.
- شلوغی ثالثیه دندانها
این وضعیت هنوز مورد بحث است. این نوع شلوغی و در هم فشردگی دندانها در اصل در دندانهای جلویی فک پایین ایجاد میشود و در دوران نوجوانی یا پس از آن شروع میشود. پیش از این تصور میشد بیرون زدن دندانهای عقل باعث این نوع شلوغی و به هم فشردگی دندانها میشود اما اکنون مشخص شده است حتی در صورت عدم وجود دندان عقل، باز هم این اتفاق رخ میدهد. علت آن به رشد متفاوت جلو و عقب فک پایین و بالا نسبت داده میشود که در زمانهای متفاوتی رشد آنها به پایان میرسد. علاوه بر این چرخش فک پایین و بالا در دوران رشد متفاوت است. در جامعه امروزی بروز مال اکلوژن از نوع کمبود فضا و به هم فشردگی دندانها شایعتر از بزرگی فک و فاصله بین دندانها است.
شلوغی و به هم فشردگی دندانها چه مشکلاتی ایجاد میکند؟
این وضعیت مشکلات متعددی ایجاد میکند. شاید بتوان اولین مشکل آن را نازیبایی لبخند و دندانها عنوان کرد. اما زیبایی دندانها تنها مشکلی نیست که تحت تأثیر کجی و به هم فشردگی دندانها قرار میگیرد. مشکلات دیگر عبارتند از ساییدگی و از بین رفتن بیش از حد برخی سطوح دندان در اثر تماس نامناسب با دندانهای مجاور، بروز عفونت لثه به علت سخت بودن تمیز کردن نواحی بین دندانها، پوسیدگی دندان به ویژه در نواحی همپوشانی دندانها، صدمه دیدن و درد مفصل فک و پیامدهای ناشی از آن.
توجه داشته باشید که در هم فشردگی دندانها در کودکی وضعیتی شایع است و سه نفر از هر چهار کودک مشکل عدم رشد مناسب فک را دارند. درمان این وضعیت در سن رشد بسیار بهتر، ساده تر، موفقتر، کم تهاجمی تر و کم هزینه تر است.
روشهای درمان شلوغی و به هم فشردگی دندانها
درمان این وضعیت بستگی به شدت مشکل دارد و ممکن است با اقدام ساده ای مانند وسیله دهانی غیر ثابت ظرف چند ماه اصلاح شود و یا به درمانهای پیچیده تر و طولانیتری نیاز داشته باشد و یا حتی لازم باشد برخی از دندانها کشیده شود. روش درمانی بستگی به شدت کمبود فضا، سن بیمار و همکاری او دارد.
به خاطر داشته باشید برای ثبات نتایج درمان باید حتماً علت کجی و به هم فشردگی دندانها مشخص و حل شود.
روشهای درمان شلوغی و به هم فشردگی دندانها عبارتند از:
- براکت ثابت
ممکن است پیش از سیم کشی دندانها، یک یا چند دندان دائمی کشیده شود تا فضای کافی برای صاف و همراستا کردن دندانها فراهم شود. در روش براکت یا سیم کشی دندان ها، نگینهای کوچک مربعی شکلی به نام نگین براکت به دندانها چسبانده میشوند و سیم ارتودنسی از تک تک آنها عبور میکند.
- الاینر شفاف یا اینویزالاین
اینویزالاین که به آن ارتودنسی نامرئی یا براکت شفاف نیز گفته میشود، در واقع برخلاف سیستم براکت به دندانها چسبانده نمیشود بلکه یک قالب پلاستیکی شفاف است که به طور کامل دندانها را احاطه میکند. استفاده از آن به این صورت است که بیمار آن را در دهان میگذارد و هر زمان که بخواهد چیزی بخورد یا دندانهای خود را مسواک بزند، آن را باید در بیاورد.
- نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر
این وسیله دهانی برای اصلاح مشکلات جزئی استفاده میشود. ریتینر هالی، پلاک پلاستیکی منطبق بر سقف دهان است که حاوی چند قلاب فلزی می باشد که آن را به دندانها متصل نگه میدارند و یک سیم دارد که در جلوی دندانهای جلویی قرار میگیرد.
چرا باید برای درمان کجی و به هم فشردگی دندانها اقدام کنیم؟
پیش از هر چیز باید مطمئن شویم که دندانها و استخوان پشتیبانی کننده آنها در موقعیت درستی قرار دارند تا دوام و طول عمر دندانها افزایش پیدا کند. دندانهای دائمی هیچ جایگزینی ندارند بنابراین باید تمام تلاش خود را بکنید تا بتوانید تا آخر آن از آنها بهره ببرید.
درمان زود هنگام و به موقع باعث میشود نیاز به درمانهای تهاجمیتر و سختتر و پیچیدهتر در آینده، برطرف شود.
با حل مشکل کمبود فضا و به هم فشردگی دندانها، به هماهنگی دندانها و فکها و همراستایی فکها و برداشته شدن فشار بیش از حد مفصل فک نیز کمک میشود.
با اصلاح این نوع مال اکلوژن، احتمال عفونت لثه و پوسیدگی دندان کاهش پیدا میکند.
با صاف و همراستا کردن دندانها، اعتماد به نفس بیمار بهبود یافته و دیگر از خندیدن در مقابل دیگران خجالت زده نمیشود.
